Tới tận năm 1899 Paul Chaffanjon mới thực sự ở lại Tonkins (Bắc Kỳ) phát triển lâu dài, trở thành ông chủ đồn điền, nhưng trước đó cả ông và gia đình đều không hề xa lạ với vùng đất này.
Anh trai của ông, Antoine, đến Tonkins lần đầu năm 1887, thành lập một nhà buôn ở Hải Phòng, cung cấp đa dạng các sản phẩm: áo sơ mi, mũ nón, áo khoác, cà vạt, găng tay, nội thất, rèm cửa, rượu vang, vũ khí, đạn dược (cho chiến tranh và săn bắn), xì gà, yên ngựa và trang sức.
Paul Chaffanjon đến Hải Phòng làm việc cùng anh trai vào năm 1892 nhưng trở về Lyon 5 năm sau đó do cái chết đột ngột của người anh. Antoine bị ốm và rời Hải Phòng với hy vọng điều trị căn bệnh tại châu Âu. Thật không may, ông đã qua đời chỉ ba ngày sau khi rời Colombo (Sri Lanka) vì bệnh thiếu máu nặng, xác ông được thả xuống biển. Khi ấy, ông chỉ mới 35 tuổi.
Về Lyon, giấc mơ một cuộc sống trồng trọt, sản xuất nông nghiệp ở vùng đất Đông Dương kỳ diệu cứ đau đáu trong tâm trí Paul. Cùng với hai người bạn (trong đó có anh rể Leon Repelin), ông thành lập một công ty (Société lyonnaise de Colonization en Indochina) được cấp phép khai thác 1600 ha tại tỉnh Ninh Bình, nơi họ dự định khôi phục những cánh đồng lúa bỏ hoang, trồng chè, cà phê, sắn và cao su.
Bắt tay công việc vào cuối năm 1899, họ đã khai hoang và trồng 150 ha chè và cà phê, đồng thời gây dựng một đàn gia súc có 400 con. Tuy nhiên, kế hoạch gặp trở ngại khi chính quyền thực dân từ chối xây dựng lại các đập nước phục vụ cho việc tưới tiêu thiết yếu.
Dự án đã rơi vào tình trạng bế tắc vì không có nguồn thu ngắn hạn từ khai thác lúa hàng năm để duy trì hoạt động chăm sóc cây chè và cà phê lâu năm. Quá thất vọng vì không nhận được bất cứ hỗ trợ của chính quyền, Chaffanjon đã rút khỏi công ty và chuyển gia đình đến một khu đất nhượng quyền mới rộng 60 ha ở Cát Trù (Phú Thọ). Từ đây, ông sẽ tập trung hoàn toàn vào việc trồng và chế biến chè.
Ban đầu, ông muốn hợp tác với những người trồng chè ở địa phương, thu mua lá chè tươi theo yêu cầu riêng của mình. Sau đó, ông chịu trách nhiệm chế biến sản xuất thành phẩm, giống như Lombard (một ông chủ công ty chè) đã làm ở Tourane ( thuộc Đà Nẵng hiện nay). Trong quá trình thu mua chè tươi, ông hợp tác chặt chẽ với một tướng lĩnh phe nổi dậy, Đề Kiều. Việc này giúp ông có thể chế biến chè trước khi xây dựng xong nhà xưởng.
Chỉ trong vài năm, Chaffanjon đã xây dựng một nhà xưởng quy mô nhỏ và tạo dựng được danh tiếng trong viêc sản xuất ra loại trà đen được người châu Âu ưa chuộng. Thay vì chỉ sản xuất trà lá xuất xưởng, nhà Chaffanjons đã tạo nên thương hiệu riêng của mình thông qua bán trà và hoa trà trực tiếp cho người tiêu dùng. Đây là một mô hình thương mại rất mới mẻ vào thời điểm đó, thương hiệu này phát triển và trở nên “nổi tiếng và được đánh giá cao” khắp Tonkin và chính quốc Pháp.
Nhưng bi kịch gia đình lại chực chờ ập tới. Năm 1904, đối tác cũ cũng là anh rể của ông, Leon Repelin, đã không may tự bắn chính mình khi đang đi du lịch cùng con trai ở Ninh Bình. Ngay lúc nhảy từ phà xuống thuyền, khẩu súng Repelin đang cầm bất ngờ cướp cò và đạn bay trúng ngực. Repelin bất hạnh đã chết trước khi có người đến giúp.
Trở lại Cát Trù, gia đình nhà Chaffanjons đầy kiên cường và nhiệt huyết lại tiếp tục phát triển công việc kinh doanh của họ. Trà Chaffanjon thường xuyên tham gia trưng bày tại các triển lãm thuộc địa, giành được huy chương, sự ngưỡng mộ và nhận được nhiều đánh giá tích cực. Người ta ca ngợi công việc kinh doanh tiên phong đầy thành công và đột phá.
Vốn đã mắc bệnh tim, thế nên liên tục làm việc nặng nhọc dưới cái nắng nóng nhiệt đới lâu dài đã gây ra hậu quả nặng nề, Paul Chaffanjon qua đời vào tháng 9 năm 1912, ở tuổi 47, vì “kiệt sức do làm việc quá sức và sốt cao”. Những người đàn ông nhà Chaffanjons mỗi người một mảnh ghép, bất chấp mọi nguy hiểm, gian nan, hỗ trợ nhau tạo nên thành công của cả gia đình, lần lượt qua đời. Vào thời điểm ấy, thông thường nếu một nhà thực dân Pháp sang khai thác thuộc địa mất, cả gia đình sẽ trở về Pháp. Nhưng bà Chaffanjon thì không, với ý chí kiên cường bà quyết định ở lại Cát Trù, tiếp tục điều hành công việc kinh doanh sau bao công sức gây dựng và muôn vàn khó khăn. Dưới sự chỉ đạo của bà, thương hiệu đã phát triển mạnh mẽ, ngày càng nổi tiếng bởi sự thanh lịch cũng như mẫu mã bao bì hấp dẫn, giàu tính bản địa trong việc sử dụng giỏ đan thủ công đóng gói, chế tác hộp mỹ nghệ cất trữ trà.
Dù được ghi chép rất nhiều trong kho lưu trữ thời thuộc địa, chúng ta vẫn không hề biết tên thật của Madame Chaffanjon. Bà chỉ được nhắc đến với hai cái tên Madame Chaffanjon hoặc Madame Veuve Chaffanjon (Bà góa Chaffanjon).
Cuộc đời không luôn như mong đợi, một bi kịch khác sắp xảy ra. Một buổi tối muộn tháng 10 năm 1925, bốn công nhân đồn điền hòng đột nhập vào nhà lúc bà Chaffanjon đang ngủ một mình, nhằm thực hiện vụ cướp bóc có giá trị. Tên nhỏ con nhất trong đám trèo lên mái nhà, gỡ những tấm ngói để chui vào, luồn xuống rồi mở cửa chính cho đồng bọn xông vào. Việc ghi chép chi tiết các tình tiết tiếp theo trong tối hôm ấy khá mơ hồ. Dường như giữa đêm, bà Chaffanjon chợt tỉnh giấc và chống trả lại những kẻ đột nhập. Sau đó, một cuộc giằng co dữ dội diễn ra, bà đã cắn vào tay một tên cướp đang cố bịt miệng mình trước khi một tên khác liên tục đâm bà bằng dao phay. Những kẻ đột nhập bỏ chạy và để mặc bà một mình đến chết vì mất máu.
Sáng hôm sau, người hầu phát hiện thi thể bà bị đánh đập dã man, nằm gục trên sàn nhà, toàn thân loang lổ máu. Thi thể có nhiều vết thương ở bụng, cổ, trán và cánh tay. Dấu chân dính máu kín sàn nhà, dẫn đến chiếc bàn làm việc và két sắt bị lục tung.
Thanh tra Eynard của Sở Liêm Phóng từ Hà Nội lập tức có mặt ở hiện trường. Tại sao không có tiếng chó sủa? Dấu chân dính máu của ai? Những món đồ bị đánh cắp đang giấu ở đâu? Tại sao một trong những công nhân đồn điền lại bị thương ở tay? Dưới sự thẩm vấn, người bị tình nghi nhanh chóng khai nhận ra đồng bọn. Bốn người đàn ông đã bị bắt giữ và đưa ra xét xử. Có nhiều lời đồn đoán liệu đó là một vụ cướp bất thành hay một vụ ám sát lên kế hoạch từ trước. Trên mặt báo xuất hiện hàng loạt những câu chuyện giật gân và rùng rợn về nguyên nhân từ các khoản nợ cờ bạc, những cuộc gặp gỡ bí mật, nghi lễ giết mổ bê con và lễ ăn thề máu vài ngày trước khi vụ giết người xảy ra. Hai kẻ cầm đầu đã chết một cách bí ẩn trong tù khi đang chờ xét xử. Đồng phạm của chúng ban đầu bị kết án tử hình, nhưng sau đó được giảm án xuống lao động khổ sai.
Một điều may mắn, thương hiệu trà Chaffanjon không biến mất sau khi bà Chaffanjon mất mà tiếp tục kinh doanh cho đến sau Thế chiến thứ 2. Trà Chaffanjon vẫn là một sản phẩm nổi bật trong các cửa hàng cao cấp của Magasins Chaffanjon – công ty ban đầu được thành lập bởi Antoine Chaffanjon – đã mở rộng thêm các chi nhánh từ Hải Phòng đến Hà Nội, Huế, Vinh, Tam Đảo và Hạ Long. Cửa hàng chính trên phố Paul Bert (nay là Tràng Tiền) ở Hà Nội đặc biệt được yêu thích và Magasins Chaffanjon chỉ ngừng kinh doanh khi Pháp rút khỏi Đông Dương vào năm 1954.
Dịch từ cuốn sách “Vietnam Tea Tales”
